„Człowiek nie jest w pełni człowiekiem, jeśli się nie bawi”
Schiller
Dobra zabawa jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania małego człowieka. Zabawa jest ważnym elementem w rozwoju intelektualnym, fizycznym, emocjonalnym i społecznym dziecka. Według EizabethHurlock : "zabawa uczy dawać, brać, dzielić się, współpracować i podporządkowywać swoją osobowość grupie". Dzięki niej dziecko stawia pierwsze kroki w kształtowaniu swojej osobowości i wspomaga rozwój przystosowania społecznego.
Wiek od 3 do 6 lat nazywany jest wiekiem służącym przede wszystkim do odkrywania otacząjącego go świata, eksploatowania go i właśnie do możliwość zabawy. Możliwość zabawy spełnia w tym okresie różnorodne funkcje i zadania.
Rodzaje zabaw :
W „Słowniku pedagogicznym” W. Okonia występują następujące rodzaje zabaw:
- zabawa dydaktyczna - zabawa jest opracowana przez osobę dorosłą , której celem jest rozwiązanie jakiegoś zagadnienia jest to najczęściej gra umysłowa i jej celem jest rozwijanie zdolności poznawczych. Zabawy dydaktycznych to między innymi: układanki, rebusy, krzyżówki oraz gry planszowe, np. warcaby czy chińczyk.
- zabawa konstrukcyjna - W zabawach konstrukcyjnych wykorzystywane są zróżnicowane materiały pod względem wielkości, kształtu i barwy. Ważne jest, aby dziecko w tym okresie mogło skorzystać z jak najbardziej zróżnicowanego materiału do konstruowania, a więc klocków, patyków, kamieni, papierowych pudełek itp. do tworzenia np. budynków, pojazdów, różnych przedmiotów widzianych oczami dziecka
- zabawa ruchowa (gra ruchowa) - zabawa wymagająca od uczestników sprawności fizycznej oraz dostosowanie się do panujących zasad/reguł . Do zabaw ruchowych zalicza się m.in. zabawa w chowanego, podchody, dwa ognie.
- zabawa tematyczna (zabawa twórcza) - zabawa w odgrywanie ról. Dzieci utożsamiają się z daną postacią z otaczającego nas świata. Bycie mamą, lekarzem, nauczycielem czy strażakiem jest dla dzieci możliwością naśladowania swoich idoli.
Rozwój zabaw w poszczególnych okresach życia dziecka:
- Zabawy tematyczne:
3-latka ograniczają się do odtwarzania jednej czynności, np. przygotowywania wyimaginowanego posiłku.
4 - latki naśladują to, co znają z własnego doświadczenia.
U 5-latków zabawa jest wzbogacana o treści zaczerpnięte z opowiadań, obrazów i widowisk, są one też bardziej szczegółowe. Na przełomie 4 i 5 roku życia dziecko dzięki nagromadzonej wiedzy z zakresu życia społecznego oraz dzięki rozwijającej się wyobraźni - zaczyna wczuwać się w różne role i je odtwarzać. Następuje dalszy rozwój zabaw tematycznych
W zabawach 6-latków można zaobserwować konkretną fabułę. Ten rodzaj zabawy pozwala dziecku przetworzyć doświadczenia, jakie wywarły na nie duże wrażenie, naśladuje, powtarza to, co zaobserwowało, przeżyło i co jest dla niego interesujące.
- Zabawy konstrukcyjne
3 lata- Trzy letnie dziecko potrafi zbudować pierwsze obiekty takie jak domy, bramy , mosty, pojazdy. Pod koniec 3 roku życia dziecko zaczyna nazywać swoje konstrukcje, najczęściej w trakcie zabawy.
4 lata- zabawy manipulacyjno- konstrukcyjne: dzieci zaczynają świadomie posługiwać się plasteliną czy ciastoliną, formy zaczynają mieć realne kształty. Dzieci coraz dłużej zaczynają się skupiać na swoich pracach.
5 -6 lat- dziecko w tym wieku wykorzystuje cały szereg zasobów do swoich zabaw. Łączy je, dzięki temu wzbogaca się forma i przekaz zabawy. Dzieci są świadome swoich działań, potrafią je skrupulatnie zaplanować. Rysowanie, malowanie jest również jednym z zajęć manipulacyjno-konstrukcyjnych: prace plastyczne stają się bardziej dokładne, dzieci dbają o szczegóły i odpowiednio dobierają kolory do swoich dzieł.
- Zabawy ruchowe
Dziecko, które ukończyło trzy latka : sprawnie biega, stoi przez 2-3 sekundy na jednej nodze, rzuca, kopie i próbuje łapać piłkę, jeździ na trójkołowym rowerku.
4 lata-Sprawnie kopie i rzuca piłkę, potrafi podskoczyć, przeskoczyć przez przeszkodę i zeskoczyć z niej, sprawnie wchodzi na drabinkę.
Około 5 roku życia dziecko osiąga tak zwaną równowagę przedszkolną, a okres ten zwany jest złotym okresem i stanowi równocześnie pierwsze apogeum motoryczne; w tym czasie ruchy dziecka są wyjątkowo płynne i swobodnie.
Jak twierdzi M. Kielar –Turska, „kształtują się kombinacje różnych form ruchu: biegu i skoku, biegu i kopnięcia piłki, chwytu i rzutu.”
6 latek - potrafi zręcznie skakać przez skakankę, chętnie samo tworzy układy chorograficzne do rytmicznej muzyki, potrafi samodzielnie jeździć na rowerze dwukołowym.
Dziecko w wieku przedszkolnym cechuje niezaspokojona potrzeba ruchu korzysta ono z przedmiotów i urządzeń takich jak hulajnoga, rower, zjeżdżalnia, karuzela czy huśtawka. Dzieci uwielbiają spędzać czas na bieganiu, skakaniu, rzucaniu i łapaniu piłki ,zabawy w łapanego czy policjantów i złodziei.
- Zabawy dydaktyczne
Dzieci wieku przedszkolnym : Dzieci najczęściej grają w różne gry planszowe gry edukacyjne, układają mozaiki lub loteryjki. Zazwyczaj zabawy tego typu opracowuje się jako środek doskonalenia zdolności spostrzegawczości, uwagi, pamięci, myślenia :zdolności porównywania, wnioskowania, sprawdzenia znajomości materiału rzeczowego czyli tego który jest treścią zabaw. Warto też zauważyć, że trzyletnie dziecko nie koncentruje się dłużej na zabawie niż 15 minut, starsze dzieci poświęca już nawet do 25 minut na gry edukacyjne.
Podsumowując, dziecku trzeba stworzyć warunki do aktywnej i twórczej zabawy.
- Zabawa powinna być działaniem swobodnym, podjętym dobrowolnie, z własnej woli, nie pod przymusem.
- Zabawka powinna – kształcić sprawności ruchowe i umysłowe bawiącego się.
-Nadmiar zabawek jest niewskazany, rozprasza uwagę, dziecko nie potrafi się skupić.
-Zabawy muszą przebiegać w przyjaznym otoczeniu.
-Zabawa musi zaspokajać naturalną potrzebę ruchu.
-Zabawa powinna odzwierciedlać zainteresowania dzieci.
Maria Mazurkiewicz
Bibliografia:
Hurlock E. B.: Rozwój dziecka, Warszawa 1985
Okoń W.: Słownik pedagogiczny, Warszawa 1984
Kielar-Turska M., Rozwój człowieka w pełnym cyklu życia w: Strelau J. (red.), Psychologia. Podręcznikakademicki, Tom 1, Podstawypsychologii, GdańskieWydawnictwoPsychologiczne, Gdańsk 2002.
